آیین انتظار

آیا «انتظار» یعنی فقط صبر کردن تا زمان بگذرد؟ یا می‌شود انتظار را به یک نقشهٔ کنشِ هوشمندانه تبدیل کرد؛ نقشه‌ای که هم صحنهٔ امروز را درست نشان بدهد، هم جایگاه مبلغ را روشن کند، و هم زبانِ تبیین را از دلِ قرآن و تراث اسلامی دقیق‌تر بیرون بکشد؟

دورهٔ «آیین انتظار | از انتظارِ فعال تا مهارِ تربّص در جامعه» با تدریس استاد قنبریان دقیقاً از همین نقطه شروع می‌کند:

این‌که در شرایط کنونی، اول باید «موقعیت» را تنظیم کنیم؛ یعنی بدانیم کجا ایستاده‌ایم، با چه طیف‌هایی مواجهیم، و برای هر طیف چه منطقی از قرآن باید استخراج کنیم. در این مسیر، دو مفهوم کلیدی موتورِ تحلیل و عمل‌اند: «انتظار» و «تربّص». انتظار، معنایی پیش‌برنده و زنده است؛ اما تربّص، همان انتظارِ تقلیل‌یافته‌ای است که به مکثِ بی‌عاملیت و روزمرّگی ختم می‌شود؛ وقتی زمان از روی فرد یا جامعه عبور می‌کند و نقشِ فعال کم‌رنگ می‌شود.

این دوره در امتدادِ دقیقِ طرح ملی «زندگی با آیه‌ها» طراحی شده؛ چون مسئله‌اش همان مسئلهٔ محوریِ طرح است: تبدیل آیه از «متنِ محترم» به «راهنمای عملِ امروز». «زندگی با آیه‌ها» می‌خواهد مبلغ، صحنه را با عینکِ آیه ببیند و به‌جای کلی‌گویی، برای هر مسئلهٔ واقعیِ جامعه یک «آیهٔ راهبر» و یک «منطقِ تبیین» استخراج کند؛ دورهٔ «آیین انتظار» دقیقاً همین کار را با دوگانهٔ قرآنیِ انتظارِ فعال/تربّص انجام می‌دهد: هم معیارِ قرآنیِ تشخیصِ وضعیت‌ها را می‌دهد، هم به کمک طیف‌بندی سه‌گانهٔ مخاطبان (دشمن، تماشاچیِ خسته، بدنهٔ وفادار) نشان می‌دهد چگونه آیاتِ مربوط را مسئله‌مند، مخاطب‌مند و قابل اجرا به منبر و گفت‌وگو تبدیل کنیم. به‌این‌ترتیب، خروجی دوره صرفاً «اطلاعات» نیست؛ یک نقشهٔ آیه‌محور برای دیدن، گفتن و عمل‌کردن در رمضان است: از صورت‌بندی درستِ صحنه تا انتخاب آیه‌های کلیدی و ساختن خطِ بیانِ منسجم برای اثرگذاری در میدان.

این بحث فقط یک گفت‌وگوی نظری نیست؛ چون استاد، «انتظار/تربّص» را روی یک مواجههٔ سه‌ضلعی می‌نشاند و نشان می‌دهد آیات مربوط به این دو مفهوم، دقیقاً به سه تیپ در جامعه اشاره می‌کنند و برای هرکدام، راهبرد می‌سازند:

·       دشمنان؛ جایی که باید راهبردِ مواجهه، مرزبندی و منطقِ بی‌اثرکردن پروژه‌های آنها را بفهمیم.

·       ضعفا و تماشاچی‌ها؛ خسته‌ها، دل‌سردها، یا کسانی که زیر فشار روایت‌ها، از صحنه کنار رفته‌اند؛ نه براندازند و نه همراه. اینجا «راهنمایی» و «برگرداندن عاملیت» موضوع اصلی است.

·       بدنهٔ وفاداران و آرمان‌گرایان؛ همان نیرویی که ممکن است نقد هم داشته باشد، اما ستونِ اصلیِ حرکت اجتماعی است؛ اینجا مسئله این است: انتظار داشته باشند، اما در دامِ تربّص و انفعال نیفتند.

خروجی دوره، یک جمع‌بندی راهبردی برای مبلغ است: وقتی صحنه را با این سه طیف دیدید، می‌توانید برای هر طیف حرف بزنید و تبیین کنید، سطحِ نقشِ عملی را مشخص کنید، و با راهنمایی قرآن، موضع و راهبرد مناسب را پیدا کنید؛ بعد هم خطوط اصلی بیانِ منبر و سخنرانی‌تان روشن می‌شود؛ با اطمینان بیشتر و پراکندگی کمتر.

آنچه می‌آموزید:

جلسهٔ اول | تربّص و انتظار؛ دو مفهوم راهبردی در قرآن

تعریف دقیق انتظارِ فعال در برابر تربّص؛ نشانه‌های افتادن در مکثِ بی‌عاملیت و راهِ بازگشت به عاملیت.

جلسهٔ دوم | منطق قرآنیِ ناامیدسازی دشمن در میدان

چگونه قرآن، منطقِ محاسبات دشمن را به هم می‌زند و چه الگوهایی برای مرزبندی و تبیینِ درست در اختیار مبلغ می‌گذارد.

جلسهٔ سوم | طیف‌بندی اجتماعی و راهبردهای مواجهه

صورت‌بندی سه‌طیف جامعه و طراحیِ «نوع خطاب» و «نوع اقدام» برای هر طیف؛ از دشمن تا تماشاچی تا بدنهٔ وفادار.

جلسهٔ چهارم | چهار دامِ انحطاط در جبههٔ مؤمنان

دام‌هایی که انتظارِ فعال را آرام‌آرام به تربّص تبدیل می‌کند؛ و راه‌های مهار آنها در سطح فردی و جمعی.

این دوره برای مبلغِ رمضان یک مزیت خیلی عملی دارد: شما فقط «مفهوم» یاد نمی‌گیرید؛ بلکه مجموعه‌ای از ایده‌ها و گزاره‌های تبلیغی (از آیات، روایات، تجربه‌های تاریخی و تحلیل‌های صحنه) به دست می‌آورید که می‌تواند مواد خامِ منبر، جلسهٔ تبیینی، حلقهٔ گفت‌وگو و محتوای رسانه‌ای شما را برای ایام رمضان آماده کند. با آموزه‌های این درس، مهارتِ «صورت‌بندی صحنه و تولید تبیینِ راهبردی برای مخاطبان مختلف» را برای ایام تبلیغی رمضان تقویت می‌کنید.