دختران عاشورایی

بعد از یادگیری روش طراحی موقعیت تربیتی در دورهٔ «بعثت نوجوان»، یک سؤال مهم باقی می‌ماند: این روش را در یک برنامهٔ واقعی چگونه اجرا کنیم؟ چگونه نوجوان را از کسی که فقط در برنامه حضور دارد، به کسی تبدیل کنیم که ایده می‌دهد، مسئولیت می‌پذیرد، تصمیم می‌گیرد، با مسئله روبه‌رو می‌شود و خودش بخشی از یک فعالیت تربیتی را پیش می‌برد؟

«دختران عاشورایی» برای پاسخ عملی به همین نیاز طراحی شده است. این محتوای مکتوب، مجموعه‌ای شامل دو طرح تربیتی موقعیت‌محور برای کنشگری نوجوانان دختر است و به مربی کمک می‌کند آموخته‌های دورهٔ «بعثت نوجوان» با تدریس استاد میرزاده را از مرحلهٔ آموزش به میدان اجرا ببرد. دو طرح «خیمه نوجوانان حسینی» و «نمایشگاه خیابانی؛ زنان عاشورا، روایتگران فتح» ساختار اصلی این مجموعه را تشکیل می‌دهند.

دو طرح تربیتی برای تبدیل آموزش به اجرا

طرح نخست، «خیمه نوجوانان حسینی» است؛ برنامه‌ای که در آن دختران نوجوان خودشان در طراحی و برپایی یک مجلس نوجوانانهٔ امام حسین(ع) نقش می‌گیرند. نوجوانان با هدایت مربی، ابتدا موقعیت و چالش‌های آن را بررسی می‌کنند، برای مسائل ایده می‌دهند، ایده‌ها را با سه معیار جذابیت برای مخاطب، سازندگی و امکان‌پذیری اجرا ارزیابی می‌کنند و سپس با تشکیل «اتاق عملیات»، مسئولیت‌هایی مانند محتوا، روایت‌گری، تبلیغات، فضاسازی، پذیرایی، رسانه و اجرای برنامه را میان خود تقسیم می‌کنند.

این طرح فقط برنامهٔ برگزاری یک مجلس نیست؛ فرایندی تربیتی است که در آن رشد نوجوان، هدف اصلی فعالیت قرار می‌گیرد و مربی به‌جای برعهده‌گرفتن کارها، نقش هدایت، حمایت و آموزش در موقعیت را ایفا می‌کند. در پایان نیز نوجوانان عملکرد خود و خیمه را ارزیابی و تجربهٔ به‌دست‌آمده را جمع‌بندی می‌کنند.

طرح دوم، «نمایشگاه خیابانی؛ زنان عاشورا، روایتگران فتح» است. در این طرح، گروهی از دختران نوجوان برای برپایی یک نمایشگاه کوچک خیابانی دربارهٔ زنان عاشورا آماده می‌شوند. طراحی تابلوها، تولید محتوای معرفی شخصیت‌ها، روایت‌گری برای رهگذران، گفت‌وگو با مخاطبان، پذیرایی، پاسخ به پرسش‌ها و مستندسازی فعالیت، میان نوجوانان تقسیم می‌شود. متن حتی برای انتخاب ایده‌ها، تقسیم مسئولیت بر اساس نقاط قوت افراد و نحوهٔ همراهی مربی در زمان اجرا مسیر پیشنهادی ارائه می‌کند.

از طراحی موقعیت تا همراهی نوجوان در میدان

مزیت اصلی این دو طرح، فقط ارائهٔ «ایدهٔ برنامه» نیست. مربی می‌تواند در متن، سیر طراحی و اجرای یک موقعیت تربیتی را ببیند: از طرح سؤال و ایجاد انگیزه تا شناسایی ظرفیت‌ها و چالش‌ها، بارش فکری، ارزیابی ایده‌ها، تقسیم مسئولیت، برنامه‌ریزی، اجرای فعالیت و بازخورد پایانی.

در هر دو طرح، اصولی که در دورهٔ «بعثت نوجوان» مطرح شده‌اند، در یک موقعیت مشخص به کار گرفته می‌شوند؛ از جمله چالش بهینه، حمایت نامحسوس، انگیزه‌بخشی و آموزش در موقعیت. برای مثال، اگر نوجوانی در روایت‌گری یا پاسخ‌گویی دچار مشکل شود، مربی قرار نیست کار را به‌جای او انجام دهد؛ بلکه باید به‌اندازه‌ای حمایت کند که نوجوان بتواند خودش مسیر را ادامه دهد.

خط محتوایی طرح‌ها نیز بر نقش زنان عاشورا، «روایت فتح»، مسئولیت اجتماعی، مفهوم «زن تراز»، الگوی سوم زن و نقش‌آفرینی دختران در موقعیت‌های واقعی متمرکز است. بنابراین فعالیت اجرایی از محتوا جدا نمی‌شود؛ نوجوان در دل مسئولیت، گفت‌وگو، تحقیق و روایت‌گری با این مفاهیم درگیر می‌شود.

چگونه از این دو طرح تربیتی استفاده کنید؟

این مجموعه به‌صورت مرحله‌بندی‌شده نوشته شده و برای هر طرح، مسیر پیشنهادی مربی مشخص شده است. در عین حال خود متن تأکید می‌کند که مراحل و پیشنهادها قابل تطبیق با توانایی‌های فکری و عملی نوجوانان هستند و مربی می‌تواند متناسب با شرایط مجموعه، بعضی موارد را تغییر دهد.

بنابراین لازم نیست طرح‌ها را صرفاً به‌عنوان یک برنامهٔ ثابت ببینید. می‌توانید ابتدا ساختار طراحی آن‌ها را مطالعه کنید، مسئولیت‌ها و پرسش‌های پیشنهادی را متناسب با گروه خود انتخاب کنید و سپس نوجوانان را در فرایند تصمیم‌گیری و اجرای واقعی وارد کنید.

این محتوا چه کمکی به شما می‌کند؟

• آموخته‌های دورهٔ «بعثت نوجوان» را در دو نمونهٔ اجرایی مشاهده و به‌کار بگیرید.

• برای طراحی یک موقعیت تربیتی مشارکتی، مسیر مرحله‌به‌مرحله در اختیار داشته باشید.

• نوجوانان را در ایده‌پردازی، تصمیم‌گیری، تقسیم مسئولیت و اجرا فعال کنید.

• شیوهٔ همراهی مربی بدون تصاحب مسئولیت نوجوان را در موقعیت واقعی ببینید.

• فعالیت‌های محرم را با محورهایی مانند نقش زنان عاشورا، روایت فتح و مسئولیت اجتماعی دختران پیوند دهید.

• از الگوی این دو طرح برای تطبیق برنامه با توانایی‌ها و شرایط واقعی گروه نوجوانان خود استفاده کنید.

برای زمانی که می‌خواهید دوره را به‌کار بگیرید

«دختران عاشورایی» ادامهٔ طبیعی دورهٔ «بعثت نوجوان» است؛ جایی که ایدهٔ «مربی به‌عنوان طراح موقعیت تربیتی» از سطح توضیح خارج می‌شود و در قالب دو تجربهٔ اجرایی دیده می‌شود. اگر می‌خواهید هنگام طراحی یک برنامهٔ نوجوانانه، نمونه‌ای در اختیار داشته باشید که از آغاز مسئله تا تقسیم مسئولیت، اجرا و بازخورد را نشان دهد، این مجموعه می‌تواند مرجع عملی شما برای مراجعه دوباره باشد.

این محتوای مکتوب به‌صورت اختصاصی در اختیار شرکت‌کنندگان دورهٔ «بعثت نوجوان» قرار گرفته است؛ یعنی پس از آشنایی با منطق و روش دوره، اکنون می‌توانید نمونه‌های اجرایی آن را در اختیار داشته باشید و هنگام طراحی فعالیت‌های خود دوباره به آن‌ها مراجعه کنید. چارچوب نگارش این معرفی نیز بر اساس دستورالعمل اختصاصی صفحهٔ محصولات مدرسه شمع تنظیم شده است.

«دختران عاشورایی» را دریافت کنید و دو طرح تربیتی موقعیت‌محور آن را برای طراحی و اجرای فعالیت‌های نوجوانانه در دسترس داشته باشید.